Açık Erişim Sözlüğü

Açık Erişim (open access) : Bilimsel literatürün İnternet aracıyla finansal, yasal ve teknik bariyerler olmaksızın, erişilebilir, okunabilir, kaydedilebilir, kopyalanabilir, yazdırılabilir, taranabilir, tam metne bağlantı verilebilir, yazılıma veri olarak aktarılabilir ve her türlü yasal amaç için kullanılabilir biçimde kamuya ücretsiz açık olmasıdır.

Açık Erişim Dergiler (open access journal) : Makalelerin İnternet aracılığı ile herkes tarafından ücretsiz erişilebildiği hakemli dergilerdir.

Ön baskı (pre-print) : Ön baskı henüz yayınlanmamış, gözden geçirilmiş ve yayın için kabul edilmiş taslak metindir veya bir başka deyişle yayınlanması yolunda bilirkişilerin görüşlerine ve yorumlarına sunulmuş çalışmadır.

Son baskı (post-print) : Hakemce değerlendirilmiş, onaylanmış son taslak metin “son baskı” olarak adlandırılır.

E-Baskı (e-print) : Araştırmacıların araştırma sonuçlarının diğer araştırmacılar ile kendi aralarında değişimi için, elektronik olarak oluşturulan ve paylaşılan bilimsel ve profesyonel çalışmalardır.

E-Baskı Arşivi (e-print archive) : E-baskı arşivi basit bir ifadeyle; e-baskı materyallerinin bir çevrimiçi deposudur. E-baskı arşivler çoğunlukla kurumlar ve kuruluşlar tarafından oluşturulur ve korunurlar.

Kişisel Arşivleme (self archiving) : Yazarın çalışmasını bir e-baskı arşivde ya da bir kurumsal arşivde bulundurmasıdır.

Kurumsal Arşiv (Institutional Repository) : Bir araştırma kurumunun, üniversitenin entelektüel mirasını içeren, koruyan dijital dermelerdir.

Açık Erişim Girişimi (Open Access Intitiative (OAI) : Açık Arşiv İnsiyatifi içeriğin verimli yayımını kolaylaştırmak için gelişip amaçlayan karşılıklı işlerlik standartlarını destekler. Açık Arşiv İnsiyatifi’nin kökleri, bilimsel iletişimin arttırılabilmesi amacıyla e-baskı arşivlere erişimi yaygınlaştırmak için gösterilen gayrete dayanır.

Açık Arşivler Girişimi Üstveri Harmanlama Protokolü (Open Archives Intitiative Protocol for Metadata Harvesting OAI-PMH) : İçeriğin etkili yayımını kolaylaştırma amacıyla, karşılıklı işlerlik standartlarını geliştirin ve destekleyin” Açık Arşivler Girişimi Üstveri Harmanlama Protokolü (OAI-PMH) bu çalışmanın merkezindedir.E-Baskı arşivleri arasında karşılıklı işlerlik için potansiyel yaratır, arşivlerin bir kısmını, taranabilir bir veri tabanından harmanlamak ve bir araya toplamayı metadata mümkün kılar. Harmanlanan metadata Dublin Core formundadır ve normalde yazar, başlık, konu özet ve tarih gibi bilgileri içerir.

Üst veri (metadata) : Metadata genel olarak veri hakkında veri veya bilgi hakkında bilgi olarak tanımlanır. Başka bir deyişle metadata bilgi kaynağını tanımlayan veridir. Bu geniş tarif çeşitli düzeylerde tanımları kapsar : basitten karmaşıklığa süren bir yapıda bu çeşitlilik görülebilir : Bir kitaptaki kısa bir niteleyici not, arama motorları tarafından araştırmanın popülaritesinin resmi olmayan tanımı, bir katalog ve MARC (Makinaca Okunabilir Kataloglama) kayıdı ve TEI (Metin Kodlama İnsiyatifi) başlığındaki tüm veriler bir bilgi kaynağı ve dolayısıyla metadatayı tanımlar. Bu popüler tanımlamayı arıttığımızda; metadata için öngörülen "düzenlenmiş" veri hakkında veridir.

Dublin Core : Elektronik dokümanların belirli bir yapı içerisinde standartlaştırılarak tanımlanabilmesi, farklı uygulamalar ile kolay iletişim kurabilmesi ve yapısal değişikliklerin bir bütün olarak kendi içerisinde tutulabilmesi için çözüm Dublin Core’ü temel alan veri modelleri ile sağlanabilmektedir.

Çeşitli metadata standartları arasında Dublin Core Metadata İnsiyatifi (kısaca DC), kaynak tanım toplulukları arasında özel bir önem kazamıştır. 1990’lı yılların ortalarından beri değişik kaynak keşif etkinliklerin içerisinde, arama motorları tarafından düzenlenmemiş tam metin kaynakların indekslemesinden MARC ve TEI olduğu gibi zengince düzenlenmiş kayıtlar yelpazesinde DC bu sınırlara aracılık etmek için bir çare olarak belirdi.

Dublin Core Metadata Element Set : Bir doküman tanımlama standardı olarak oluşturulmuştur.

Servis Sağlayıcılar (Service Provider) : Bir servis sağlayıcı OAI-PMH veri sağlayıcıların taleplerini yayımlar ve katma-değerli servislerin inşası için bir temel olarak metadatayı kullanır.

Veri Sağlayıcılar (Data Provider) : Bir veri sağlayıcı, OAI-PMH’yı destekleyen metadatayı açığa vurmanın bir yolu olarak bir ya da daha çok arşivi (Web sunucuları) barındırır.